Qazaqstan Respýblıkasy Joǵarǵy Sotynyń normatıvtik qaýlysy  № 1

2016 jylǵy 15 qańtar, Astana qalasy Sot tóreligine qol jetkizý quqyǵy jáne Qazaqstan Respýblıkasy Joǵarǵy Sotynyń sot aktilerin qaıta qaraý boıynsha ókilettikteri týraly Sot tóreligine qol jetkizý jáne Qazaqstan Respýblıkasy Joǵarǵy Sotynyń (budan ári-Joǵarǵy Sot) sot aktilerin qaıta qaraý boıynsha ókilettikteri týraly zańnamany qoldaný praktıkasynda týyndaıtyn máselelerdi túsindirýdiń qajettiligin atap kórsete otyryp jáne sot praktıkasyn zerdeleýdiń nátıjeleri boıynsha Joǵarǵy Sottyń jalpy otyrysy qaýly etedi: 1. Árkimniń óz quqyqtary men bostandyqtaryn sot arqyly qorǵaý quqyǵy týraly konstıtýsııalyq prınsıpti iske asyrý kezinde Qazaqstan Respýblıkasy Konstıtýsııalyq Keńesiniń (budan ári - Konstıtýsııalyq Keńes) 1999 jylǵy 29 naýryzdaǵy № 7/2 jáne 2003 jylǵy 1 jeltoqsandaǵy № 12 qaýlylaryndaǵy: Qazaqstan Respýblıkasy Konstıtýsııasynyń (budan ári-Konstıtýsııa) 13-baby 2-tarmaǵynyń normasy kez kelgen adamnyń jáne azamattyń buzylǵan quqyqtary men bostandyqtaryn qorǵaý jáne qalpyna keltirý úshin sotqa júginýge quqyǵy bar ekeni, osy quqyq zańmen belgilengen negizde jáne tártippen iske asyrylatyny; Konstıtýsııanyń 14-babynyń 1-tarmaǵymen kepildendirilgen zań aldynda teń bolý prınsıpi adamnyń jáne azamattyń quqyqtary men bostandyqtaryn iske asyrýǵa múmkindik beretin naqtyly sharttar men jaǵdaıattardyń naq osy zańdarda aıqyndalatyny; sot arqyly qorǵalý quqyǵy adamnyń jáne azamattyń quqyqtary men bostandyqtarynyń konstıtýsııalyq kepildikteri bolyp tabylatyny, ol Qazaqstan Respýblıkasynyń azamatyna, sheteldikke jáne azamattyǵy joq adamǵa tıesili bolatyny týraly túsindirmelerin negizge alǵan jón. 2. Konstıtýsııanyń 4-babynyń 3-tarmaǵynda Respýblıka bekitken halyqaralyq sharttardyń qoldanystaǵy quqyqtyń quramdas bóligi bolyp tabylady, zańdardan basymdyǵy bolady jáne halyqaralyq shart boıynsha ony qoldaný úshin zań shyǵarý talap etiletin jaǵdaıdan basqa retterde tikeleı qoldanylady dep belgilengen. Osyǵan baılanysty sot tóreligine nemese sot arqyly qorǵalýǵa qol jetkizý quqyǵyn reglamentteıtin Qazaqstan Respýblıkasynyń zańnamasyn qoldaný kezinde halyqaralyq quqyqtyń mynadaı jalpy jurt tanyǵan normalary men prınsıpterin eskerý qajet: ár adam, onyń konstıtýsııamen nemese zańmen oǵan berilgen negizgi quqyqtary buzylǵan jaǵdaılarda quqyqtaryn quzyretti ulttyq sottardyń tıimdi qalpyna keltirýine quqyǵy bar (BUU Bas Assambleıasynyń 1948 jylǵy 10 jeltoqsandaǵy 217 A (III) qararymen qabyldanǵan Adam quqyqtarynyń jalpyǵa ortaq deklarasııasynyń 8-baby); sottar men trıbýnaldar aldynda jurttyń bári teń, árbir adam ózine taǵylǵan kez kelgen qylmystyq aıyptaýdy qaraý kezinde nemese qaısybir azamattyq proseste onyń quqyqtary men mindetterin anyqtaý kezinde zań negizinde qurylǵan quzyretti, táýelsiz jáne ádil sot arqyly istiń ádiletti jáne ashyq qaralýyna quqyly (Azamattyq jáne saıası quqyqtar týraly halyqaralyq paktiniń 14-babynyń 1-tarmaǵy, Nıý-Iork, 1966 jylǵy 16 jeltoqsan, Qazaqstan Respýblıkasynyń 2005 jylǵy 28 qarashadaǵy № 91-III Zańymen ratıfıkasııalandy, Qazaqstan Respýblıkasynda 2006 jylǵy 24 sáýirde kúshine endi). 3. Konstıtýsııanyń 75-babynyń 1-tarmaǵyna sáıkes sot tóreligin tek sot qana júzege asyrady. Árkimniń sot arqyly qorǵalý konstıtýsııalyq quqyǵyn sottarda iske asyrýdyń quqyqtyq mehanızminiń: árkimniń óz quqyqtary men bostandyqtaryn sot arqyly qorǵaý quqyǵy adamnyń jáne azamattyń quqyqtary men bostandyqtarynyń kemsitilýine (buzylýyna) ákep soqqan nemese ákep soǵýy múmkin áreketter men sheshimderge sotqa shaǵymdaný quqyǵyn da qamtıtyny (Konstıtýsııalyq Keńestiń 1998 jylǵy 5 maýsymdaǵy № 3/2, 1999 jylǵy 29 naýryzdaǵy № 7/2 jáne 2007 jylǵy 24 qańtardaǵy № 1 qaýlylary); zańdy kúshine engen sot sheshimine shaǵym berýdiń ózi ony mindetti túrde qaıta qaraýǵa ákep soqpaıtyny (Konstıtýsııalyq Keńestiń 1997 jylǵy 24 aqpandaǵy № 1/2 qaýlysy); árkimniń sot arqyly qorǵalý quqyǵy zańmen belgilengen negizde jáne tártippen júzege asyrylatyny týraly negizgi sıpattamalary (Konstıtýsııalyq Keńestiń 1999 jylǵy 29 naýryzdaǵy № 7/2 jáne 2000 jylǵy 1 qarashadaǵy № 19/2 qaýlylary) Konstıtýsııalyq Keńestiń túsindirmelerinde berilgen. 4. Konstıtýsııanyń 81-babyna saı, Joǵarǵy Sot azamattyq, qylmystyq, jergilikti jáne basqa da sottarda qaralatyn ózge de ister jónindegi joǵary sot organy bolyp tabylady, zańda kózdelgen is júrgizý nysandarynda olardyń qyzmetin qadaǵalaýdy júzege asyrady, sot praktıkasynyń máseleleri boıynsha túsiniktemeler beredi. Joǵarǵy Sot atalǵan konstıtýsııalyq ókilettikterdi iske asyra otyryp sot isin júrgizýdi júzege asyrý kezinde zańdy birkelki túsindirýdi jáne qoldanýdy qamtamasyz etedi. Sottardyń quqyq normalaryn túsindirý men qoldanýdyń biryńǵaı joldarymen sıpattalattyn sot praktıkasynyń birkelkiligine sot praktıkasynyń máselelerin túsindiretin Joǵarǵy Sottyń normatıvtik qaýlylaryn qabyldaý arqyly ǵana emes, sonymen birge zańdy kúshine engen sot aktilerin kassasııalyq tártippen qaıta qaraýdyń nátıjesinde de qol jetedi. Osy rette Joǵarǵy Sottyń sot aktileriniń zańdylyǵyn, negizdiligin jáne ádildigin qamtamasyz etýge baǵyttalǵan qyzmetiniń sot praktıkasyn qalyptastyrý úshin aıqyndaýshy mańyzy bar. 5. Sot praktıkasynyń birkelkiligine qol jetkizý zańdylyqty qamtamasyz etý, jeke adamnyń jáne azamattyń konstıtýsııalyq quqyqtary men bostandyqtaryn qorǵaý mindetterine baılanysty, sondyqtan zańdy kúshine engen sot aktilerin qaıta qaraý olardyń joǵary qoǵamdyq mańyzyna, sondaı-aq quqyqty damytýdaǵy mánine, ony birkelki túsindirýge jáne qoldanýǵa ulasady. Kórsetilgen mindetter negizge alynyp, prosestik zańnamamen: sottardyń quqyq normalaryn túsindirýindegi jáne qoldanýyndaǵy birkelkiliktiń buzylýy (Qazaqstan Respýblıkasy Azamattyq prosestik kodeksiniń (budan ári-APK) 438-baby 6-bóliginiń 3) tarmaqshasy jáne Qazaqstan Respýblıkasy Qylmystyq-prosestik kodeksiniń (budan ári-QPK) 485-baby 2-bóliginiń 3) tarmaqshasy); adamdardyń ómiri, densaýlyǵy ne Qazaqstan Respýblıkasynyń ekonomıkasy men qaýipsizdigi úshin orny tolmas aýyr saldarlarǵa ákep soǵýy múmkin bolatyn jaǵdaılar, adamdardyń áldeqandaı tobynyń quqyqtary men zańdy múddeleriniń nemese ózge de jarııa múddelerdiń buzylýy (APK-niń 438-baby 6-bóliginiń 1), 2) tarmaqshalary); naqtyly sot qatelikterine ákep soqqan azamattardyń konstıtýsııalyq quqyqtary men bostandyqtaryn buzý­shylyqtar ne qylmystyq jáne qylmystyq-prosestik zańdardyń durys qoldanylmaýy (QPK-niń 485-babynyń 1-bóligi); memlekettik nemese qoǵamdyq múddelerdi, memlekettiń qaýipsizdigin qozǵaǵan ne adamdardyń ómiri, densaýlyǵy úshin orny tolmas aýyr saldarlarǵa ákep soqtyrýy múmkin bolǵan, adam ólim jazasyna nemese ómir boıyna bas bostandyǵynan aıyrýǵa sottalýy (QPK-niń 485-baby 2-bóliginiń 1), 2) tarmaqshalary) zańdy kúshine engen sot aktilerin kassasııalyq tártippen qaıta qaraýǵa negizder retinde aıqyndaldy. Osylaısha, quqyq ústemdigin jáne sot praktıkasynyń birkelkiligin qamtamasyz etý maqsatynda sot aktisiniń zańdyq kúshin kassasııalyq tártippen eńserý aıryqsha, ıaǵnı belgili bir negizdermen shektelgen erekshe sıpat alady. APK-niń 434-babynyń 3-bóligine jáne QPK-niń 484-babynyń 3-bóligine sáıkes, joǵaryda atalǵan negizder bolǵan kezde zańdy kúshine engen sot aktilerin olarǵa apellıasııalyq shaǵym berýdiń tártibi saqtalmaǵan jaǵdaıda, sondaı-aq kassasııalyq tártippen qaıta qaraýǵa jatpaıtyn ister boıynsha Qazaqstan Respýblıkasy Bas Prokýrorynyń narazylyǵy jáne (nemese) Qazaqstan Respýblıkasy Joǵarǵy Soty Tóraǵasynyń usynymy boıynsha Joǵarǵy Sot qaıta qaraýy múmkin. Kórsetilgen prosestik sharttar kezinde sot sheshimderin kassasııalyq qaıta qaraýdyń múmkindigi árkimniń óziniń quqyqtary men bostandyqtaryn sot arqyly qorǵaý jónindegi konstıtýsııalyq quqyǵyn iske asyrýdyń qosymsha zańdyq kepili bolyp tabylady. 6. Qazaqstan Respýblıkasy Konstıtýsııasynyń 4-babyna sáıkes, osy normatıvtik qaýly qoldanystaǵy quqyq quramyna engiziledi, jalpyǵa birdeı mindetti bolyp tabylady jáne alǵash resmı jarııalanǵan kúninen bastap qoldanysqa engiziledi. Qazaqstan Respýblıkasy Joǵarǵy Sotynyń Tóraǵasy Q.MÁMI. Qazaqstan Respýblıkasy Joǵarǵy Sotynyń sýdıasy, jalpy otyrys hatshysy Q.ShAÝHAROV.